مقدمه:

با در نظر گرفتن نقش سیاست در حسابداری و پذیرش آن به عنوان جزء مهمی از قوانین حسابداری، دو رویکرد تحقیقی گسترده به منظور بررسی سیاست و تغییرات حسابداری مطرح گردیده است. نظریه اثباتی حسابداری مطرح شده توسط واتس و زیمرمن (1979،1980،1986) و رویکرد مبتنی بر جامعه شناسی مطرح شده است توسط بارچل و همکارنش (1985) در این مورد می باشد.

رویکرد نظریه اثباتی حسابداری

 واتس و زیمرمن  بر اساس تئوری های اقتصادی و با تاکید بر رفتار منفعت طلبانه در فرایند حسابداری، یک نظریه مطرح کردند. افراد منفعت طلب در صدد تاثیر گذاری بر توسعه اصول حسابداری در راستای منافع شخصی خود هستند. آنها فرضیه ای را مطرح می کنند. مبنی بر این که رویه های حسابداری به منظور کاهش هزینه نمایندگی حاکم بر روابط افراد درگیر (به عنوان نمونه، بین سهامداران و مدیران) موجود در محیط تجاری آمریکا استفاده می شوند.

آنها چنین بحث می کنند که لابی کردن توسط شرکت ها به تاثیر احتمالی آن بر مدیریت سود شرکت ها مربوط است و فرض کردند که سیاست لابی کردن شرکت ها مرتبط با :

·        قرارداد های پاداش مدیران سازمان

·        میزان قراردادهای بدهی سازمان

·        وجهه سیاسی سازمان

نظریه پردازان حسابداری اثباتی بیان می کنند که هرچه پاداش مدیران وابستگی بیشتری به نتایج حسابداری داشته باشد، و یا هر چه قراردادهای بدهی شرکت بیشتر باشد و شرکت از دید سیاسی مطرح تر باشد، ریسک مداخله دولت در آن بالاتر است و احتمال اینکه لابی کند بیشتر است. با استفاده از نظریه اثباتی حسابداری، تحقیقاتی در مورد رویه های لابی افراد متاثر از استاندارد یا  حایز منافع فرآیند استاندارد گذاری و همچنین تاثیرات سیاسی بر بازار سهام جهت آزمون فرضیات مطرح شده صورت گرفته است. برخی انتقادات به تحقیقات انجام شده در نظریه اثباتی حسابداری شامل موارد زیر است:

·         برداشت اولیه چنین است که این روکرد تنها رویکرد علمی به حسابداری است، ولی این تحقیقات نیز همانند دیگر تحقیقات قضاوت های ارزشی خاص خود را دارند.

·        رویکرد مذکور تاثیر محیط یا فرهنگ را در تحلیل در نظر نمی گیرد و این موارد به طور صریح در مدل لحاظ نمی کند.

·        سوابق و پیشینه تاریخی به طور صریح در مدل مد نظر قرار نمی گیرند.

·        با استفاده از تئوری اقتصادی نمی توان در مورد شکل انتقال ثروت توضیح داد. مانند یارانه مستقیم نقدی- حمایت دولتی – معافیت مالیاتی- قراردادهای دولتی

·        بسیاری از ادبیات اقتصادی مربوط به فرآیند سیاسی بر پایه استدلال های گذشته و قوانین جدید قرار دارند.

 

رویکرد جامعه شناسی :

رویکرد دیگر در مطالعه سیاست و حسابداری، دیدگاه جامعه شناسانه ای را در پیش می گیرد که در آن حسابداری و تغییرات حسابداری در محیط اجتماعی خود بررسی می گردد. با ایجاد این دیدگاه، بارچل و همکارنش (1980) به تحلیل ماهیت فرآیند حسابداری از دید درک تعاملات اجتماعی پرداختند. آنها با این بحث که تلاش های کمی به منظور ارائه کی توصیف کلی از فرآیند های مربوط به تعامل حسابداری و محیط اجتماعی آن صورت گرفته است، در صدد نشان دادن فرآیند تعامل حسابداری و محیط اجتماعی آن از طریق صورت ارزش افزوده بر آمدند. در این روکرد، حسابداری یک روش عینی محض نیست، بلکه فرآیند اجتماعی و سازوکاری تاثیر گذاربر اقتصاد و مدیریت اجتماعی است و همچنین تحت تاثیر فرآیند های سیاسی قرار دارد. شرایط ایجاد تغییر حسابداری، پیچیده فرض شده و تحت تاثیر مباحث و فرآیند های سیاسی چارچوب ساختاری حسابداری و همچنین گستردگی عرصه اجتماعی و سیاسی متاثر از حسابداری است.

آنها بیان کردند که عوامل تاثیر گذار بر حسابداری، با توجه به اهمیت تغییرات مختلف ، متفاوت اند و بر این نکته تاکید نمودند که حسابداری دارای ماهیتی پویاست. با شناسایی این ماهیت پویای حسابداری، آنها مطالعه شجره تاریخی حسابداری و سیاست احاطه کننده حسابداری در محیط مختلف اجتماعی و فرهنگی حائز اهمیت شمردند.

ارتباط بین سیاست و حسابداری و محیط آن توسط لهمن و تینکر (1987) نیز، البته با روش کاملاً متفاوت، نشان داده شده است. آنها به بررسی ماهیت «انتفاع» در حسابداری، به ویژه بخشی پرداختند که حسابداری به عنوان یک نیروی فرهنگی و نمایدن عمل می کند و ماهیت انتشارات حسابداری را هم در مجلات حرفه ای و هم دانشگاهی تحلیل نمودن و آنرا با ویژگی های انتشارات سایر رسانه ها مقایسه کردند تا نقش حسابداری را به عنوان فعالیت سیاسی در جامعه تشریح نمایند. آنها بیان می کنند که حسابداری مالی یک واقعیت سیاسی تلقی می گردد، چرا که بر اساس یک ایدئولوژی خاص یعنی سرمایه داری بینا شده است.

نتیجه گیری :

با توجه به مباحث پیشگفته، مشاهده می شود که فرآیند سیاسی احاطه کننده حسابداری، در تعیین تحولات احتمالی حسابداری اهمیت دارند. اگرچه باید توجه داشت که از نظر روش شناسی اکثر کارهای انحام شده در باره نقش سیاست در حسابداری، بر روی سیستم های حسابداری در محیط آنگلوساکسون انجام شده و بررسی سیاست های احاطه کننده تعیین استاندارد های حسابداری (FASB در آمریکا و ASC/ASB در انگلیس) می پردازند.

اگر چه برخی از مطالعات اخیر در زمینه حسابداری و سیاست، در کشورهای اروپایی انجام شده است اما کارهای کمی بر روی توسعه حسابداری در کشورهای در حال توسعه صورت گرفته است.

منبع:

مرادی،جواد - سیاست و فرهنگ در حسابداری بین الملل - حسابدار شماره 187

واتس و زیمرمن - تئوری های اثباتی حسابداری فصل 10